بُعد هم بىحقيقت است ، عليهذا مسئلهء بقاى اثر و ثبت در محل نيز موهوم است . حداكثر معنى بقاى اثر اين است كه يك حالت پس از پيدايش در داخل يك جريان ، بار ديگر و بارهاى ديگر تكرار مىشود . صفحهء 227 : آن كتاب مبين يا نوشتهء روشن خدا كه قرآن مىفرمايد هرتر و خشكى در آن ثبت مىشود و ( مطابق مطلوب لرد كلوين ) داراى دقت علمى بوده احصاء و عدد هر چيز را از بزرگ و كوچك نگاه مىدارد ، از كجا معلوم همين صفحهء روزگار و طبيعت بىجان نباشد ! و كل شىء احصيناه فى امام مبين . صفحهء 229 : امروز محقق شده است كه پيدايش حيات در روى زمين قبل از عهد اول ژئولوژيك بوده است و علما عقب اولين نطفه يا اولين عامل و اثرى كه مادهء حياتى را به وجود آورده است مىگردند . هنوز اين عامل يا حادثه اى كه منجر به تشكيل پروتوپلاسم شده است كشف نگرديده و دربارهء كيفيت امر ، اختلاف و بحث هست . ولى در اين قضيه شك ندارند كه در آن زمان نيز باز يك حادثه يا تحول طبيعى بوده است كه « حالت حيات » را پديد آورده است . راجع به قيامت هم عقب راهى غير از اين نمىگرديم و توجيه غير طبيعى نمىخواهيم . مسلماً همانطور كه در ماده چنان خاصيت و استعدادى وجود داشت كه خود شاهد بر تأثرات وارده و مطلع بر چگونگى خود گرديده ، به اصطلاح « حس » پيدا كرد ( خودآگاه شد ) ( 1 ) و موجود ذى حيات

--> ( 1 ) [ عبارت داخل پرانتز از استاد شهيد است . ]